 |
Nét Văn Hóa Việt
Giữa Lòng Dân Tộc Mỹ
Linh
Mục TRẦN QUÝ THIỆN
Với những người theo dõi lịch sử thế giới cận
đại, có lẽ không ai mà không ngạc nhiên trước một
sự kiện xã hội đặc biệt: Sự xuất hiện hàng trăm
cộng đồng lớn nhỏ người Việt Nam tại 80 quốc gia
trên thế giới. Riêng với những quốc gia có đông đồng
bào định cư như Hoa Kỳ, Pháp, Úc, Gia Nã Ðại, Cộng
Ðồng Người Việt được coi như một cộng đồng non
trẻ nhất nhưng năng động không kém vì đã trực tiếp
góp phần đáng kể vào sự giàu mạnh nơi những quốc
gia mà họ sinh sống.
Ðiểm qua những chặng đường lịch sử của dân tộc,
chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện những Cộng
Ðồng Việt Nam đông đảo trên ba triệu người như
thế tại hải ngoại. Ngược dòng lịch sử theo vết
chân khai phá của tiền nhân, cha ông chúng ta chỉ khai
phá bờ cõi giang sơn từ miền Bắc xuống miền Nam,
dọc theo dải Trường Sơn, từ ải Nam Quan đến mũi
Cà Mau, nối kết ba miền đất nước thành anh em một
nhà với hai chữ Việt Nam linh thiêng và cao quý.
Danh từ "Quê Hương" luôn luôn khơi dậy trong tâm hồn
chúng ta những tâm tình thân thương nhất: Ðó là "Tình
Tự Dân Tộc". Những tình cảm linh thiêng cao quý này
vẫn hằng ấp ủ tâm hồn chúng ta, nung nấu lòng yêu
thương tổ quốc và củng cố tình nghĩa đồng bào ruột
thịt. Quê Hương là biểu tượng những gì vô cùng tha
thiết nhất mà chỉ khi nào xa cách, người ta mới cảm
thấy thấm thía sâu sắc và luyến nhớ thương tiếc.
Lưu lạc bất cứ phương trời nào, chúng ta không thể
nào không hướng tâm hồn về Quê Hương ngàn trùng xa
cách nhưng rất thân thương gần gũi trong thương nhớ.
Nhưng tất cả những tâm tình thương nhớ vơi đầy
ấy có còn đi theo mãi với chúng ta trong cuộc sống
lưu lạc nơi quê người hay chỉ còn là những kỷ niệm
chết vô hồn xuôi theo những thăng trầm của thời gian?!
Tất cả đều tùy thuộc khối người Việt Nam Hải
Ngoại có chu toàn trách nhiệm cao cả là Duy Trì và Phát
Huy Văn Hóa Dân Tộc nơi mình sinh sống. Hôm nay chúng
tôi xin trân trọng giới thiệu với quý độc giả một
cố gắng đáng ngưỡng mộ về lãnh vực này trong bài
viết Nét Văn Hóa Việt Giữa Lòng Dân Tộc Mỹ.
TIỂU BANG MARYLAND CÓ GÌ LẠ?
Maryland là một trong những miền đất lâu đời nhất
trong lịch sử nước Mỹ, thuộc miền Trung Ðông lãnh
thổ Hoa Kỳ, nơi những người thổ dân da đỏ Indian
định cư từ trước Công Nguyên. Và sau này Maryland cũng
là một trong 13 tiểu bang đầu tiên của Hoa Kỳ trong
thời gian đầu lập quốc, khi người Anh đem quân sang
mở thuộc địa tại thành phố cảng Baltimore năm 1632.
Theo một truyền thuyết đáng tin được ghi trong Almanac
2000, danh xưng tiểu bang Maryland xuất phát từ tên nàng
Henrietta Maria, Hoàng Hậu của Quốc Vương Charles I nước
Anh, có nghĩa là "Miền Ðất của Nàng Mary" (Land of Mary).
Qua những thăng trầm của lịch sử, hiện nay Maryland
là một trong những tiểu bang trù phú nhất của Hoa Kỳ,
với nhiều xí nghiệp công ty công nông nghiệp, hải
sản và điện tử, rộng 9,775 dặêm vuông (25,316 cây
số vuông), nằm về phía Bắc Thủ Ðô Hoa Thịnh Ðốn,
với trên 5 triệu dân, khí hậu ôn hòa, thời tiết quanh
năm ấm áp và thị trấn cảng Annapolis là thủ phủ
của tiểu bang tiếp giáp với bờ biển Ðại Tây Dương.
Ngày nay nhắc đến tiểu bang Maryland là người ta liên
tưởng đến những sự kiện lịch sử như năm 1608 đại
úy hải quân John Smith thám hiểm ra vịnh Chesapeake Bay;
năm 1791 lúc đó Thủ đô Hoa Thịnh Ðốn chỉ là một
thành phố nhỏ, Chính Quyền Trung ương đã cắt phần
đất miền Nam Maryland và miền Bắc Viriginia lập thành
District of Columbia, từ đó Thủ đô Hoa Kỳ mang tên Washington
D.C.; năm 1814 khi người Anh xâm chiếm thành phố cảng
mang tên Quận Công người Anh Baltimore, bỏ bom chiến
lũy Fort Mc Henry đã tạo nguồn cảm hứng cho luật sư
Francis Scott Key sáng tác lời ca của bản quốc ca Hoa
Kỳ "The Star Spangled Banner"; Baltimore cũng là cái nôi của
Giáo Hội Công Giáo Hoa Kỳ vì tại nơi đây Giáo Phận
đầu tiên trong 189 giáo phận Công giáo Hoa Kỳ đã được
thành lập; nhà tài chánh tài ba Johns Hopkins mà hiện
nay một viện đại học và một bệnh viện nổi tiếng
mang tên ông và Thủ Phủ Annapolis là nơi tọa lạc viện
Ðại Học Hải Quân thời danh Mỹ đã đào tạo nhiều
thế hệ sĩ quan hải quân cho Quân Lực Hoa Kỳ.
Tất cả những dữ kiện lịch sử trên đây đã đi
vào lịch sử đất nước Hoa Kỳ và của tiểu bang Maryland.
Với chúng ta, những dữ kiện này chưa trả lời với
độc giả vấn nạn trên đây: "Tiểu Bang Maryland có
gì lạ?" - Sự kiện mới lạ khiến cho Maryland càng thêm
quyến dũ du khách khắp nơi là sự xuất hiện một ngôi
thánh đường mới hoàn toàn mang màu sắc và đường
nét văn hóa Việt Nam sẽ được long trọng khánh thành
vào ngày thứ bảy 4 tháng 11 năm 2000. Phải nói ngay rằng
đây là một niềm hãønh diện cho Cộng Ðồng Việt
Nam tại Hoa Kỳ và Hải Ngoại, vì tọa lạc ngay trên
đại lộ đi vào Thủ Ðô Hoa Thịnh Ðốn, Trung tâm Quyền
lực Chính trị và các sinh hoạt kinh tế văn hóa của
Hoa Kỳ và thế giới.
Hoàn toàn khác với các Cộng đồng Việt Nam tại các
tiểu bang khác trên đất nước Hoa Kỳ, tập thể người
Việt định cư tại tiểu bang Maryland đã có một nguồn
gốc lịch sử trước biến cố tháng tư đen năm 1975
của dân tộc. Trước biến cố đau thương này, tại
Thủ đô Hoa Thịnh Ðốn và trên lãnh thổ hai tiểu bang
kế cận Maryland và Virginia đã có khá đông người Việt
Nam cư ngụ. Họ là nhân viên quân cán chính của Chính
quyền Việt Nam Cộng Hòa sang đây phục vụ hay tu nghiệp.
Họ là những nghiên cứu sinh hoặc thanh niên nam nữ
được Chính phủ hay gia đình gửi sang Mỹ du học. Họ
là những nhân viên được Chính Phủ Hoa Kỳ tuyển mộ
gửi sang Mỹ phục vụ trong các cơ quan công quyền hoặc
những gia đình giàu có thế giá Việt Nam lo ngại chiến
tranh sang đây kinh doanh lập nghiệp. Sau ngày người cộng
sản miền Bắc cưỡng chiếm miền Nam, tất cả đều
đã ở lại định cư tại Hoa Kỳ.
Sau này Thủ đô Hoa Thịnh Ðốn và hai tiểu bang Maryland
và Virginia được coi như vùng đất lành chim đậu, từng
đoàn người Việt ra đi trong các đợt di tản, vượt
biển, đoàn tụ gia đình, cựu tù nhân chính trị, con
lai, du học sinh đã tìm đến định cư tại đây. Sau
một phần tư thế kỷ, hiện nay Cộng Ðồng Việt Nam
Hoa Thịnh Ðốn, Virginia và Maryland đã nghiễm nhiên trở
thành một Cộng đồng lớn mạnh uy tín đối với các
sắc tộc thiểu số khác, với tổng số trên dưới
100,000 người, đứng thứ ba tại Hoa Kỳ sau hai tiểu
bang California và Texas. Ngày nay du khách ngoại quốc và
đồng bào các tiểu bang khác và cả trong nước đã
nhìn thấy tận mắt những hình ảnh về sự thành công
của người Việt hải ngoại, nếu họ có dịp đến
tham quan Trung Tâm Eden (Eden Center), với tháp vuông mang
hình dáng chợ Bến Thành và kỳ đài Việt Mỹ, với
hàng trăm cơ sở thương mại như siêu thị, nhà hàng,
tiệm kim hoàn, văn phòng bác sĩ, pháp luật, du lịch,
quán ăn, các dịch vụ như chuyển tiền, cắt tóc, móng
tay, mà trong những ngày lễ nghỉ tấp nập đông đảo
khách du lịch, kẻ mua người bán, cho chúng ta có cảm
tưởng như đang sống tại Thủ Ðô Sàigòn trước năm
1975.
THÁNH ÐƯỜNG GIÁO XỨ MẸ VIỆT NAM MARYLAND
Trong những tháng qua, các đoàn du khách ngoại quốc,
đặc biệt những người dân địa phương có dịp qua
lại số 11812 Ðại lộ New Hampshire, Quận Montgomery, Thành
phố Silver Spring, Tiểu bang Maryland, cách Thủ Ðô Hoa
Thịnh Ðốn chỉ 3 dặm theo đường chim bay để đi vào
thủ đô nước Mỹ, họ sẽ ngạc nhiên khi nhìn thấy
một ngôi thánh đường mới hoàn toàn mang màu sắc và
đường nét văn hóa Việt Nam, đúng hơn là một công
trình kiến trúc đồ sộ đang dần dần hình thành khác
nào một bông hoa đẹp đang khai nở dưới ánh sáng mặt
trời.
Hơn nữa, gần đây sau những chương trình phóng sự
của đài Tiếng Nói Hoa Kỳ (VOA), đài Phát Thanh Việt
Nam Hải Ngoại và báo chí Việt ngữ hải ngoại viết
về ngôi thánh đường, rất nhiều người đồng hương
đã quan tâm bàn luận về sự kiện hãn hữu này. Vào
một buổi chiều Chúa Nhật, chúng tôi đã tìm đến
gặp linh mục Phêrô Nguyễn Thanh Long, Cha Sở Giáo Xứ
Mẹ Việt Nam đồng thời cũng là linh hồn của công
trình kiến trúc, Ngài đã niềm nở đón tiếp và trong
cuộc đàm đạo đã cho chúng tôi biết qua những chi
tiết liên quan đến sự hình thành Giáo Xứ Mẹ Việt
Nam, nhất là nguồn gốc và ý nghĩa ngôi thánh đường
Việt Nam độc đáo này.
Có thể nói tiến trình hình thành Giáo Xứ Mẹ Việt
Nam và ngôi thánh đường hoàn toàn mang đường nét màu
sắc văn hóa Việt giữa lòng dân tộc Mỹ, ngay tại
cửa ngõ đi vào Thủ đô Hoa Thịnh Ðốn là một tiến
trình lạ lùng, độc đáo, khó tin những đã trở thành
hiện thực một cách tuyệt vời. Không nói gì đến
25, 20 năm về trước, mà chỉ trong thời gian ngắn cách
đây 8 năm (1992) khi bắt đầu khởi công xây cất, không
ai có thể tin rằng với một số giáo dân khiêm tốn
đã trở thành một Giáo Xứ Việt Nam vững mạnh lại
còn tích cực đóng góp kiến thiết được một ngôi
thánh đường khang trang, nguy nga, đồ sộ và kiến trúc
rất Việt Nam.
Lần trở lại những ngày xa xưa trước năm 1975, vùng
Hoa Thịnh Ðốn sơ khởi chỉ có một số nhỏ gia đình
công giáo sống rải rác trong quận Montgomery hoặc thành
phố Silver Spring. Nhưng sau biến cố tháng tư đen năm
1975, một số linh mục Việt Nam du học tại thủ đô
đã quy tụ lối 40 gia đình, đa số mới chân ướt chân
ráo đến Mỹ, để tổ chức các lễ nghi phụng vụ
vào các ngày chúa nhật, các sinh hoạt văn hóa xã hội
trong các cuộc họp mặt nhân các ngày Ðại lễ Giáng
Sinh, Tết Nguyên Ðán, mươn tạm tại các nhà thờ Mỹ
như thánh đường Epiphanie, đường Dumbarton, Thủ đô
Hoa Thịnh Ðốn.
- Năm 1976, số giáo dân tăng dần sau những chuyến vượt
biển lên 180 gia đình. Các thánh lễ Chúa nhật và các
sinh hoạt hội đoàn lại phải di chuyển tạm đến một
thánh đường khác rộng rãi và thuận tiện hơn, thánh
đường Sacred Heart, trên đường 16, giữa lòng Thủ đô
Hoa Thịnh Ðốn. Thời gian này các gia đình công giáo
Việt Nam được linh mục Nguyễn Thanh Long đảm trách.
Ngoài các sinh hoạt thanh thiếu niên, Ngài còn cho phát
hành bản tin nội bộ Nguồn Sống để liên lạc giữa
các gia đình công giáo.
- Với sự lớn mạnh từ 180 tăng lên 230 gia đình, Ðức
Hồâng Y William Wakefield Baum, cựu Tổng Giám Mục Tổng
Giáo Phận Hoa Thịnh Ðốn, hiện nay Ngài là Chủ Tịch
Thánh Bộ Xá Giải trong Giáo triều Vatican, đã ban hành
sắc lệnh thiết lập Ðặc Xứ Mục Vụ Công Giáo Việt
Nam (Vietnmese Catholic Pastoral Mission) ngày 21 tháng 9 năm
1979 và bổ nhiệm linh mục Nguyễn Thanh Long làm Cha Quản
Nhiệm Ðặc Xứ. Vì chưa có thánh đương cơ hữu, các
giáo dân Việt Nam lưu vong vẫn phải vất vả đi mướn
nhà thờ Mỹ. Thời gian này, ngoài thánh đường Sacred
Heart lại mướn thêm nhà thờ St Jane de Chantal, Bethesda,
Maryland.
- Năm 1984, các sinh hoạt của Ðặc Xứ được ghi nhận
ngày càng lớn mạnh với các hội đoàn như Ðạo Binh
Xanh, Linh Thao, các lớp Việt Ngữ được tổ chức tại
nhà thờ Saint Camillus của các Cha Dòng Phanxicô, Thành
phố Silver Spring, Maryland. Ðể dễ dàng điều hành, giai
đoạn này đặc xứ được chia thành 8 khu vực tùy theo
tình hình địa lý và do chính các giáo dân uy tín đảm
nhiệm.
- Năm 1986, mặc dầu tài chánh thiếu thốn, nhưng để
tạm giải quyết vấn đề khỏi phải đi thuê mướn
nhà thờ Mỹ nay đây mai đó rất nhiêu khê phiền toái,
nhờ sự trợ giúp của Giáo Quyền địa phương, Ðặc
Xứ Công Giáo Việt Nam đã tậu mãi được khu đất
hiện nay, với diện tích 4,3 mẫu tây, trên đại lộ
New Hampshire, làm nơi sinh hoạt và phát triển các cơ
cấu tổ chức qua sự phối hợp nhịp nhàng của hai
hội đồng Mục Vụ và Tài Chánh. Và một Ủy Ban Kiến
Thiết Thánh Ðường bắt đầu hình thành năm 1987. Sau
bao nỗ lực vượt thắng mọi trở ngại, Ðặc Xứ đã
chứng tỏ cho Tổng Giáo Phận thấy rằng người Công
Giáo Việt Nam có khả năng trở thành một Cộng Ðồng
Công Giáo trưởng thành, lớn mạnh, tràn trề hy vọng
với một tương lai huy hoàng, ngày 8 tháng 4 năm 1990,
Ðức Hồng Y James Hickey, đương kim Tổng Giám Mục Tổng
Giáo Phận Hoa Thịnh Ðốn, đã ký sắc lệnh nâng Ðặc
Xứ Mục Vụ thành Giáo Xứ thể nhân, mang tên Giáo Xứ
Mẹ Việt Nam (Our Lady of Vietnam Parish Church), trở thành
Giáo Xứ thứ 135 trong Tổng Giáo Phận và Ngài đã ấn
định ranh giới theo giáo luật của Giáo Xứ Mẹ Việt
Nam cũng là ranh giới của Tổng Giáo Phận Hoa Thịnh
Ðốn.
- Ðể thực hiện ước mơ ấp ủ từ bao năm qua, ngày
8 tháng 9 năm 1992, Giáo Xứ khởi công xây cất tầng
trệt với diện tích 10,000 bộ vuông được tạm thời
sử dụng làm nơi thờ phượng. Kinh phí kiến thiết
trong đợt đầu là 1,600,000 mỹ kim, không kể tiền tậu
mãi đất trước đó và công tác làm bãi đậu xe. Ngày
khánh thành đợt Một tầng trệt đã được cử hành
trọng thể ngày 28 tháng 8 năm 1993, ghi dấu một chặng
đường dài đầy gian lao của 350 gia đình tín hữu Giáo
Xứ Mẹ Việt Nam. Và sau này khi thánh đường hoàn thành
tầng trệt sẽ được sử dụng như Hội Trường Giáo
Xứ.
- Nhờ những đợt định cư đông đảo của anh em cựu
tù nhân chính trị, đoàn tụ gia đình và con lai, tổng
số gia đình công giáo từ 350 đã tăng lên 610 gia đình,
trung bình trên 4,000 tín hữu, Giáo quyền cho phép khởi
công xây cất tầng lầu tức Tầng Chánh của Thánh Ðường,
với diện tích sử dụng 10,000 bộ vuông trên nền tầng
trệt cũ, với kinh phí 2,600,000 mỹ kim. Nếu cộng thêm
kinh phí trang trí nội thất hoàn toàn theo đường nét
và màu sắc Việt Nam, vật dụng phụng tự, hàng ghế
giáo dân, khuôn viên với Ðài Ðức Mẹ, Cổng Tam Quan,
Giếng Nước, bãi đậu xe, tổng số kinh phí ngôi thánh
đường Giáo Xứ Mẹ Việt Nam Maryland sẽ lên tới 5,500,000
mỹ kim. Không kể tháp chuông và nhà xứ sẽ tiến hành
sau. Có lẽ đây là một Thánh Ðường Công Giáo Việt
Nam kinh phí cao nhất tại Hoa Kỳ. Và ngày Ðại Lễ Khánh
Thành sẽ được tiến hành long trọng vào ngày Thứ
Bảy 4 tháng 11 năm 2000 sắp tới.
Trả lời câu hỏi của ông Trần Việt Tân, Chủ nhiệm
Tuần báo Ðời Nay, cùng đi trong phái đoàn tham quan,
linh mục Phêrô Nguyễn Thanh Long cho biết: Năm nay Ngài
61 tuổi (1939), sinh quán Giáo xứ Báo Ðáp, ngoại thành
Nam Ðịnh, Bắc Việt, thuộc Giáo Phận Bùi Chu. Năm 11
tuổi (1950) được ông bà cố là những giáo dân bình
dân nhưng rất mộ đạo đã cho đi tu gia nhập tiểu
chủng viện Trung Linh. Sau biến cố di cư (1954) vào Nam
theo học tiểu chủng viện Phanxicô, cạnh nhà thờ Huyện
Sĩ, sau đó tiếp tục theo ban Triết Học và Thần Học
tại đại chủng viện Lê Bảo Tịnh và Thánh Giuse Sàigòn.
Thụ phong Linh mục năm 1965, lúc 26 tuổi, tân linh mục
gia nhập Giáo Phận Xuân Lộc và được bổ nhiệm phục
vụ tại các Giáo xứ Phương Lâm, Biên Hòa, La Ngà và
Vũng Tàu. Sau biến cố tháng tư đen năm 1975, Ngài di
tản sang Hoa Kỳ, làm tuyên úy trại tạm cư người Việt
di tản Indian Town Gap ngoại ô thành phố Philadelphia, bang
Pennsylvania, một thời gian ngắn. Năm 1976, Ngài di chuyển
về Thủ đô Hoa Thịnh Ðốn phục vụ giáo dân Việt
Nam cho đến nay.
NÉT VĂN HÓA VIỆT GIỮA LÒNG DÂN TỘC MỸ
Triết gia F. Konoye đã từng viết: "Nét Văn Hóa của
một dân tộc là tấm gương phản chiếu kiến thức,
tín ngưỡng và truyền thống của dân tộc ấy. Có thể
nói nó chính là chìa khóa mở ra những kiến thức và
trình độ văn minh của một dân tộc." Tư tưởng đượm
màu sắc triết lý trên đây của F. Konoye quả thực
đã cho chúng ta thấy: Muốn tìm hiểu trình độ văn
minh, nếp sống cao thấp của một dân tộc nào, người
ta chỉ cần đi sâu vào việc tìm hiểu gia tài văn hóa
của dân tộc này. Ðàng khác, văn hóa cũng là tấm gương
trung thành phản chiếu để người ta giới thiệu dân
tộc mình với các dân tộc khác.
Tôi không nhớ rõ tác giả nào đã nói một câu ý nghĩa
rất sâu sắc, diễn tả đúng thân phận lưu vong và
tâm tư tình cảm của những người Việt hải ngoai:
"Tôi xa Việt Nam nhưng Việt Nam vẫn theo tôi." Là người
Việt sống lưu vong tại hải ngoại, tuy thân xác chúng
ta định cư nơi xứ người, dù lưu lạc nơi đâu, nhưng
tâm hồn chúng ta vẫn hướng về Ðất Mẹ và những
đồng bào thân thương ruột thịt. Do đó việc kiến
tạo một ngôi thánh đường mang màu sắc đường nét
Văn Hóa Dân Tộc là một hành động đáng khích lệ,
đáng ngưỡng mộ, để chúng ta Duy Trì và Phát Triển
Nét Văn Hóa Việt Giữa Lòng Dân Tộc Mỹ.
Ðó chính là tâm tư và mục đích của cha Nguyễn Thanh
Long khi dồn mọi nỗ lực kiến thiết một Thánh Ðường
mang đường nét kiến trúc rất Việt Nam. Ngài tâm sự:
Qua những trở ngại, những phiền toái, những trắc
trở, cả những hiểu nhầm khi phải thường xuyên đi
thuê nhà thờ Mỹ để cử hành nghi lễ phụng vụ và
tổ chức các Ðại Lễ Giáng Sinh, Tết Nguyên Ðán trong
thời gian khá dài 18 năm (1975 - 1993) cho đến khi giáo
xứ khánh thành tầng trệt được sử dụng tạm làm
nơi thờ phượng, hơn ai hết Ngài đã thấm thía được
nhu cầu cấp bách cần phải có một thánh đương cơ
hữu riêng cho Giáo Xứ Mẹ Việt Nam.
Ước mơ chính đáng này cũng dễ thực hiện: Như bao
linh mục Việt Nam khác tại Hoa Kỳ đã thi hành, đó
là tạo mãi một ngôi thánh đường Tin Lành hay một
tôn giáo nào đó đang rao bán, chỉnh trang lại theo tinh
thần Phụng Vụ Công Giáo để tùy nghi xử dụng. Giải
pháp này thật dễ dàng trong tầm tay, vừa bớt tốn
kém vừa bớt mệt nhọc!!
Nhưng theo Ngài tâm sự! Một chữ "Nhưng" thật oái oăm,
vì từ khi còn theo học đại chủng viện, Ngài đam mê
nghiên cứu Triết Học Ðông Phương, Văn Minh Á Ðông,
Việt Triết và Việt Tộc, Trống Ðồng Ðông Sơn, qua
những sách triết học Phương Ðông, đăïc biệt hàng
chục tác phẩm về loại này của cố Linh mục Triết
Gia Lương Kim Ðịnh. Từ đó, mặc dầu gặp rất nhiều
lời phê bình, chỉ trích, chống đối đây đó, Ngài
đã đi đến quyết định thực hiện cho kỳ được
một Thánh Ðường theo đường nét kiến trúc phải thật
Việt Nam và rất Việt Nam. Nếu Ngài cũng chọn giải
pháp dễ dàng như bao người khác thì đã không có một
Thánh Ðường mang những nét Văn Hóa Việt giữa lòng
dân tộc Mỹ như một Vinh Dự và Hãnh Diện của Giáo
Xứ Mẹ Việt Nam và dĩ nhiên đã không có bài viết
này được hân hạnh đến với quý độc giả.
Từ những tư tưởng chín mùi Triết Học Ðông Phương
áp dụng vào công tác xây cất thánh đường công giáo,
năm 1988, Ngài đã nhờ hai kiến trúc sư Nguyễn Văn Huy
và Bùi Thanh Liêm thực hiện họa đồ và dự án đầu
tiên. Mặc dầu tại Việt Nam, Ngài đã từng xây cất
nhiều nhà thờ như thánh đường Tân Châu Vũng Tàu,
nhưng tất cả những kinh nghiệm này đều phải hủy
bỏ! Việc xây cất thánh đường trong Giáo Hội Công
Giáo Hoa Kỳ hoàn toàn khác hẳn! Mọi họa đồ tổng
quát và chi tiết cũng như ngân khoản kiến thiết đều
phải được trình bày thật tỉ mỉ với các chuyên
viên Ủy Ban Tài Chánh và Kiến Thiết của Giáo Phận.
Sau hàng trăm cuộc họp với Tòa Giám Mục, với Chính
Quyền địa phương, với Ngân Hàng, với chính Hội Ðồng
Giáo Xứ, khi Tòa Giám Mục nhận xét có khả năng hoàn
thành mới cho phép tiến hành đấu thầu và bảo trợ
để mượn tiền ngân hàng. Và qua tiến trình khó khăn
này, kiến trúc sư M.Franklin J.Duane đã phác họa 30 loại
họa đồ khác nhau để Giáo Phận chọn lựa và nhà
thầu nổi tiếng Roy Kirby & Son Inc. đã trúng thầu
để thực hiện dự án.
Khi thấy chúng tôi sững sờø đến ngạc nhiên trước
toàn bộ kinh phí xây cất thánh đường quá lớn lao,
trên 5 triệu 500 ngàn mỹ kim, linh mục Nguyễn Thanh Long
mà từ ngày di tản đến nay có lẽ là linh mụcViệt
Nam duy nhất vẫn giữ phong cách các cụ đồ nho Việt
Nam thời xưa, uống trà tàu thiết quan âm và hút thuốc
lào với chiếc điếu bát cổ, sau khi nhấp chén trà
thơm và qua làn khói thuốc lào mơ màng nghĩ về thời
gian dài 16 năm (1984 - 2000) qua, với bao vất vả nhọc
nhằn, với những khinh khi đàm tiếu, khi phải lên tiếng
xin tiền mọi người, từ ông già bà cả và anh chị
em trong giáo xứ đến các gia đình công giáo trong 50
tiểu bang Hoa Kỳ và ngay cả các cộng đoàn công giáo
Việt Nam tai Úc, Anh, Pháp, Gia Nã Ðại, Bắc Âu, với
suy nghĩ duy nhất làm sao có tiền thực hiện giấc mơ
có thánh đường với đường nét Văn Hóa Việt ngay
tại cửa ngõ đi vào Thủ Ðô Hoa Thịnh Ðốn, để giới
thiệu Văn Hóa Việt với mọi người.
Qua những lời tâm sự, Ngài kể cho chúng tôi rất nhiều
mẩu chuyện lý thú khi tự biến mình thành "một linh
mục hành khất" đi gõ cửa mọi nhà. Nếu có những
lời phê bình gay gắt, những lời từ chối khéo léo,
không muốn đóng góp dù một xu nhỏ thì trái lại có
những tấm lòng rất Việt Nam, rất thiện cảm đáng
quý, không phải chỉ trong giới Công Giáo mà cả nơi
đồng bào Phật Tử, anh em Tin Lành đã sẵn sàng chia
sẻ những số tiền chắt chiu của họ, khi nhận thấy
đây là một công trình đáng làm để giới thiệu Văn
Hóa Việt Nam và lưu lại cho các thế hệ mai sau.
Khi thấy chúng tôi muốn được thực tế nhìn tận mắt
thánh đường đang hoàn thành giai đoạn chót, Cha Nguyễn
Thanh Long đưa chúng tôi ra hiện trường xây cất và
tận tình giới thiệu những nét độc đáo đang hình
thành... Quả thật cho đến lúc này, chúng tôi vẫn còn
nhớ lại những giây phút choáng ngợp khi đứng trước
khung cảnh hùng vĩ đồ sộ của công trình kiến trúc.
Từ ngoài đại lộ New Hampshire nhìn vào mặt tiền thánh
đường, toàn cảnh thánh đường ba tầng, ngói đỏ,
mái cong khác nào hai bàn tay của người Mẹ Việt Nam
đang giang rộng đón tiếp và ôm ấp mọi người vào
lòng. Ba tầng mái cong như cánh chim phượng hoàng đưa
tâm hồn con người lên tới Thượng Ðế, cũng ám chỉ
Ba Ngôi Thiên Chúa.
Từ đại lộ bước vào, du khách sẽ bước qua cổng
Tam Quan lớn vào khuôn viên với bồn cỏ thảm xanh được
bao bọc bằng 10 cột (sẽ xây cất sau) tượng trưng
cho 10 giới răn Thiên Chúa. Bước qua Tam Quan là bước
qua cửa ngõ ranh giới tách biệt đường phố ồn ào
náo nhiệt vơi nơi tôn nghiêm vĩnh cữu. Bước qua Tam
Quan cũng có nghĩa là tạm ngưng vật lộn với đời,
tạm gác mọi lo âu trên đường để tìm về nguồn
sống vĩnh cửu của Thượng Ðế dành cho mọi người.
Giữa khuôn viên thảm cỏ xanh là Ðài Ðức Mẹ Việt
Nam (sẽ thực hiện sau). Ðức Mẹ đứng trên con thuyền
ám chỉ cuộc di tản vĩ đại năm 1975. Dưới chân Ðức
Mẹ là một bà già Việt Nam bồng cháu nhỏ, hai bà cháu
trùm mền che sóng gió. Dưới thuyền là giếng nước,
nơi đây cũng sẽ là nơi cử hành nghi thức Rửa Tội.
Từ khuôn viên bồn cỏ xanh du khách sẽ tiến dần về
một Tam Quan Nhỏ ba tầng, ngay trước tiền đường nhà
thờ, có nghĩa là tạm dời không gian trần thế để
bước vào không gian thiêng liêng là thánh đường. Tam
Quan nhỏ cũng là biểu tượng Thiên Ðịa Nhân, con người
đầu đội Trời chân đạp Ðất, đứng giữa Trời
và Ðất. - Từ mặt đất của khuôn viên muốn bước
vào thánh đường phải bước qua năm cấp tượng trưng
cho Ngũ Thường: Nhân Nghĩa Lễ Trí Tín là những điều
kiện căn bản cho Ðạo Làm Người để xứng đáng trở
thành một Con Người, một Nhân Vị.
Ngay tại cổng Tam Quan nhỏ ba tầng này nơi cửa chính
sẽ treo một quả chuông ta, cao 1m 60, đường kính 0m
90, nặng 360 kg, đúc tại Việt Nam, do Giáo Xứ Báo Ðáp
quê Cha Phêrô Long dâng cúng. Nơi cửa phụ bên phải
cổng Tam Quan nhỏ này sẽ treo một chiếc Trống lớn,
đường kính 1m 00, do Tổng Giáo Phận Sài Gòn tặng.
Nơi cửa phụ bên trái cổng Tam Quan nhỏ sẽ treo một
Chiêng kồng lớn, đường kính 1 m 00, do Tổng Giáo Phận
Huế tặng. Bước vào thánh đường, du khách sẽ nhìn
thấy một Kiệu Bát Cống sơn son thiếp vàng, chiều
dài 2 m 60, chiều rộng 0 m 90, trên chiếc kiệu này có
linh hài (hài cốt) của 72 Thánh Tử Ðạo Việt Nam. Chiếc
kiệu bát cống này do Giáo Phận Bùi Chu tặng. Tất cả
những tặng phẩm dâng cúng như Chuông, Chiêng, Trống,
Kiệu Bát Cốâng đều do các nghệ nhân thực hiện tại
Việt Nam. Sau đó được đóng thùng trong những container
lớn và đang di chuyển bằng đường thủy sang Hoa Kỳ.
Một trong những điều kiện tiên quyết của đồ án
kiến thiết thánh đường Giáo Xứ Mẹ Việt Nam Maryland,
đã được Cha Sở Nguyễn Thanh Long, Tòa Tổng Giám Mục
Hoa Thịnh Ðốn và Ủy Ban Kiến Thiết Giáo Xứ chấp
thuận để Kiến Trúc Sư Franklin J.Duane và Nhà Thầu
Roy Kirby & Son Inc thực hiện là cơ sở tôn giáo này
phải hoàn toàn mang những đường nét kiến trúc Việt
Nam, để có thể vừa là một nơi thờ phượng Thiên
Chúa với những phong tục, ngôn ngữ, tập quán của
người Việt vừa là một thắng cảnh giới thiệu với
du khách ngoại quốc và người địa phương Văn Hóa
Việt Nam.
Ðặc điểm kiến trúc Công Giáo Việt Nam là tất cả
các nét vuông hay đường chạy dài nói lên tinh thần
ngay thẳng của lương tâm. Thánh đường có hình vuông,
giữa mái hình tròn và mái cong. Vuông Tròn là hình thể
Bánh Chưng và Bánh Dầy, biểu tượng cho Ðất và Trời,
cho Cha và cho Mẹ. Vuông Tròn cũng là Triết lý Nhân Sinh,
là nguyên tắc phổ quát để sống giữa người với
người trong xã hội, trong vũ trụ bao la huyền nhiệm.
Mái Cong là đường nét kiến trúc kết hợp hài hòa
giữa Vuông và Tròn. Nhìn thấy mái cong là trông thấy
ngay đường nét uốn lượn, uyển chuyển, sinh động,
vươn lên, chảy dài như sóng thủy triều, như vũ điệu,
không cứng đơ ngang bằng sổ thẳng. Mái Cong nói lên
Chí Hướng và Tâm Hồn của người Việt Nam, nói lên
nếp sống hòa hợp giữa Tình và Lý, giữa Vuông và
Tròn, nét đặc thù của Văn Minh Á Ðông, Văn Minh Tình
Thương. Ðường nét Vuông Tròn này cha ông ta đã khắc
vẽ trên mặt Trống Ðồng Ðông Sơn của Việt Tộc
khoảng hai ngàn năm về trước (Xem Lương Kim Ðịnh,
Sứ Ðiệp Trống Ðồng, trang 111- 112). Mái Cong trên Thánh
Ðường Mẹ Việt Nam Maryland chẳng những là đường
nét hài hòa vuông tròn theo Truyền Thống Văn Hóa Việt
Nam mà còn là biểu tượng hai cánh chim phượng hoàng
đang giang rộng bay lên. Ðuôi mái cong như đuôi cánh
chim phượng đang bay.
Muốn bước vào thánh đường, du khách phải bước qua
bốn cửa biểu tượïng cho Không Gian: Ðông Tây Nam Bắc.
Bốn cửa cũng là biểu tượng cho Thời Gian: Xuân Hạ
Thu Ðông, Năm Tháng Ngày Giờ...Giờ sáng mở cửa. Giờ
tối thắp đèn. Ngày giờ năm tháng theo nhau. Xuân tàn
thì Hạ sang. Thu tàn thì Ðông tới. Ðông tàn thì Xuân
sang. Công việc lúc thành lúc bại. Thịnh suy có Thiên
Chúa là Chủ thời gian, hôm qua, hôm nay và mãi mãi. -
Bên trong thánh đường tất cả: Bàn thờ hình vuông,
14 chặng đàng Thánh Giá, Bục giảng, Nhà Chầu đều
đưọc thực hiện bằng đá cẩm thạch với những đường
nét trang trí Việt Nam. Tượng Ðức Mẹ La Vang với nét
điêu khắc thiếu nữ Việt Nam áo hoàng hậu, đầu đội
vương miện đã được Ðức Giáo Hoàng làm phép tại
quảng trường thánh Phêrô, Thủ đô Rôma. Tượng Thánh
Cả Giuse với hình dáng một thanh niên đất Việt cũng
đã được Ðức Hồng Y James Hickey làm phép. Trên tầng
lầu chính thánh đường có hàng hiên rộng gần 2m00
để có thể đi kiệu chung quanh và lan can bao bọc.
Dưới ánh sáng Niềm Tin Tôn Giáo, ai trong chúng ta cũng
phải công nhận rằng: Sự xuất hiện của mỗi người
Việt Nam tại hải ngoại không phải là một sự ngẫu
nhiên, không phải là một sự tình cờ mà hoàn toàn
trong sự quan phòng của Thượng Ðế. Ðiều kiện tiên
quyết để chúng ta Quang Phục Quê Hương là làm sao Duy
Trì và Phát Huy Văn Hóa và Truyền Thống Dân Tộc nơi
xứ người. Thách đố này đòi buộc mỗi người chúng
ta sự đầu tư suy nghĩ, tìm tòi sáng kiến để thực
hiện một công tác có ý nghĩa để lại cho thế hệ
mai sau, đồng thời giới thiệu nét Văn Hóa Việt cho
mọi người.
Từ công trường kiến thiết Thánh Ðường với những
đường nét kiến trúc đặc biệt Việt Nam trở về,
tâm hồn chúng tôi cảm thấy ấm áp như vừa đi thăm
một miền quê bên nhà, bất chợt chúng tôi nghe như
đây đó có tiếng hát ca sĩ Mỹ Huyền, trong nhạc phẩm
Quê Hương, thơ Ðỗ Trung Quân, nhạc Giáp Văn Thạch
dưới đây:
Quê Hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày.
Quê Hương là đường đi học
Con về rợp bướm vàng bay.
Quê Hương là con diều biếc
Tuổi thơ con thả trên đồng.
Quê Hương là con đò nhỏ
Êm đềm khua nước ven sông.
Quê Hương là cầu tre nhỏ
Mẹ về nón lá nghiêng che.
Quê Hương là đêm trăng tỏ
Hoa cau rụng trắng ngoài thềm.
Quê Hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một Mẹ thôi.
Quê Hương nếu ai không nhớ
Sẽ không lớn nổi thành người.
Phải, làm sao chúng ta có thể lớn nổi thành người,
thành người Việt Nam, nếu chúng ta quên đi Nguồn Gốc
Quê Hương của mình! Chúng ta sẽ trở thành những con
người lưu vong thực sự, những người mất gốc, đánh
mất Quê Hương, đánh mất Chính Mình, đánh mất Ðồng
Bào và Tổ Quốc, nếu chúng ta không biết tìm về cội
nguồn của mình là người Việt Nam.
© Copyright by Trần Quý Thiện (Trích Người Tín Hữu)
|
|
